İçindekiler
Türkiye elektrik piyasası, 2013'teki reformdan bu yana beş farklı organize piyasa, iki düzenleyici kurum ve giderek artan bir yenilenebilir payla dünya ölçeğinde önemli bir piyasa haline geldi. Bu rehberde Türkiye elektrik piyasasının tüm bileşenlerini — GÖP, GİP, DGP, yan hizmetler ve toplayıcılık dahil — 2025 gerçek piyasa verileriyle tek bir yerde anlatıyoruz. Santral operatörleri, yatırımcılar, trading ekipleri ve analistler için referans dokümanı.
Türkiye elektrik piyasası — nasıl bu yapıya geldi?
Türkiye'de elektrik piyasasının modern yapısı 14 Mart 2013'te yayımlanan 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile kuruldu. Kanun, serbest ve rekabetçi bir elektrik piyasası oluşturmak, EPDK'nın (Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu) yetkilerini tanımlamak ve lisans esaslarını belirlemek için tasarlandı.
Toptan piyasaların işletimi 2015'te kurulan Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ) tarafından üstlenildi. EPİAŞ, Gün Öncesi Piyasası'nı 2015'te, Gün İçi Piyasası'nı 2018'de, Vadeli Elektrik Piyasası'nı 2020'de devreye aldı. İletim şebekesi ve Dengeleme Güç Piyasası Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) tarafından işletilmeye devam ediyor.
2024-2025 döneminde iki büyük yapısal değişiklik yaşandı:
- Elektrik Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği (2021, 2022, 2024 güncellemeleri) ile depolamalı üretim tesisleri, müstakil elektrik depolama tesisleri ve tüketim tesisine bütünleşik depolama ünite kavramları tanımlandı.
- Toplayıcılık (Aggregator) Yönetmeliği (17 Aralık 2024 yayımı, 1 Ocak 2025 yürürlüğü) ile birden fazla şebeke kullanıcısının tek bir tüzel kişi üzerinden piyasaya katılabilmesinin önü açıldı. Küçük santraller ve esnek tüketiciler için oyun değiştirici.
Kim kimdir? Türkiye elektrik piyasasının aktörleri
Piyasa ekosistemi 6 temel aktörden oluşur:
1. Düzenleyici kurumlar
- EPDK (Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu): Regülatör. Lisans verir, piyasa kurallarını belirler, tarife düzenler, k/l dengesizlik katsayılarını yıllık bazda ilan eder.
- Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (ETKB): Politika belirleyici. YEKDEM, YEKA, teşvikler, stratejik planlar.
2. Piyasa işletmecileri
- EPİAŞ: Organize toptan piyasaların (GÖP, GİP, vadeli) işletimi, uzlaştırma yönetimi, şeffaflık platformu. Lisanslı piyasa işletim şirketidir.
- TEİAŞ: Yüksek gerilim iletim şebekesi işletimi, Dengeleme Güç Piyasası, yan hizmetler piyasası, Milli Yük Tevzi Merkezi (MYTM).
3. Piyasa katılımcıları (kısaca "oyuncular")
- Üretim lisansı sahibi tüzel kişiler: RES, GES, HES, termik, jeotermal santral sahipleri. Piyasanın tedarik tarafı.
- Tedarik lisansı sahipleri: Elektrik ticareti yapan şirketler; üreticilerden alıp serbest tüketicilere satarlar.
- Dağıtım şirketleri: Belirli bir bölgede 36 kV ve altı şebekeyi işletir (lisans alır).
- Serbest tüketiciler: Belli bir tüketim hacminin üzerinde olan sanayi tüketicileri; tedarikçi seçme hakkına sahiptir.
- Toplayıcılar (2025 sonrası yeni kategori): Bir portföy adına faaliyet yürütür.
Dört toptan elektrik piyasası — tam mekanik
Türkiye'de organize toptan elektrik piyasaları dört ana piyasadan oluşur. Her birinin farklı bir amacı, farklı bir zaman dilimi ve farklı bir katılımcı davranış paterni var.
1. Gün Öncesi Piyasası (GÖP) — Piyasanın ana omurgası
Günlük takvim: Teslim gününden bir gün önce EPİAŞ şu süreci işletir:
- 12:30'a kadar: Piyasa katılımcıları bir sonraki güne ait GÖP tekliflerini MMS sistemine bildirir.
- 12:30–13:00: Teminat kontrolü yapılır; teklifler doğrulanır.
- 13:00–13:30: Teyit edilen teklifler optimizasyon aracı ile değerlendirilir; saatlik PTF ve piyasa takas miktarları hesaplanır.
- 13:30: Onaylanmış alış-satış miktarlarını içeren ticari işlem onayları katılımcılara bildirilir (itiraza açık).
- 13:30–14:00: İtiraz süresi.
- 14:00: Ertesi günün 24 saatine ilişkin fiyat ve eşleşmeler nihai olarak duyurulur.
Nasıl çalışır: Üreticiler ertesi günün her saati için satış teklifleri, tedarik şirketleri alış teklifleri girer. EPİAŞ tekliflerini eşleştirir; her saat için arz ve talep eğrilerinin kesiştiği yer KPTF (Kısıtsız Piyasa Takas Fiyatı) olarak oluşur. İletim şebekesi kısıtları dikkate alındıktan sonra NPTF (Nihai PTF) olarak kesinleşir. Pratikte çoğu zaman KPTF = NPTF'dir; büyük sistem kısıtları olduğunda farklılaşırlar.
Teklif türleri:
- Saatlik teklif: Belirli bir saat için sabit fiyat-miktar teklifi.
- Blok teklif: Birden fazla ardışık saat için ortalama fiyat. "Ya hep ya hiç" mantığıyla kabul edilir.
- Esnek satış teklifi: Belirli saat aralığında, en yüksek fiyatı bulan saate yerleşir. GES ve RES için elverişli çünkü üretim zamanı belirsiz olabilir.
Fiyatlama: Marjinal fiyatlandırma prensibi. Eşleşmiş tüm alıcılar ve satıcılar aynı PTF'den işlem görür — teklif fiyatlarına bağlı olmaksızın.
2025 rakamları: GÖP, Türkiye'nin yıllık elektrik tüketiminin büyük bölümünün uzlaştığı ana piyasadır. 2025 PTF ortalaması 2.619,8 TL/MWh, aylık ortalamalar 2.184 TL (Mart) ile 2.973 TL (Aralık) arasında değişti. Yıl boyu 8.760 saatlik veri; piyasa asla dengede olmayan hiçbir gün görmedi.
2. Gün İçi Piyasası (GİP) — Dengesizlik yönetiminin kalbi
Zaman dilimi: GİP sürekli ticaret modeliyle çalışır. Ertesi güne ait kontratlar, teslim gününden bir gün önce saat 18:00 itibariyle açılır ve her teslim saati için fiziksel teslimattan 60 dakika öncesine kadar teklif verilebilir. Eşleşme fiyat-zaman önceliğiyle gerçekleşir: iyi olan fiyat önce; aynı fiyatta sisteme daha erken kaydedilen teklif önce.
Teminat kontrolleri: EPİAŞ hafta içi günlerinde 11:00 ve 17:00 olmak üzere iki kez teminat kontrolü yapar; teminat eksikliği olan katılımcı, 17:00 kontrolünden sonra tamamlarsa yeniden teklif verebilir.
Nasıl çalışır: Her teslim saati için ayrı bir teklif defteri açılır. Alıcılar ve satıcılar o saat teslimi için teklifler verir; eşleşme anında işlem gerçekleşir. GÖP'teki tek-fiyat-uzlaştırmanın aksine, her eşleşme kendi fiyatından uzlaşır.
Teklif tipleri (GİP 2.0): Normal tekliflere ek olarak dört özel teklif tipi desteklenir — buzdağı teklif (toplam miktarın bir kısmının görünür olması), süreli teklif (belirli bir zamana kadar geçerli), zaman seviyeli teklif ve fiyat seviyeli teklif. Teklif fiyatları 0,1 TL hassasiyetle; 1 lot = 0,1 MWh.
Amacı:
- Dengeleme: Üretim tahmini GÖP sonrası değişti — pozisyon güncellenir, dengesizlik maliyetinden kaçınılır.
- Ticari arbitraj: GÖP'te verilmiş pozisyonu GİP'te lehe fiyatla kapatmak. Volatil saatlerde bu ciddi kazanç kalemidir.
2025 rakamları: GİP'te 6,7 milyon işlem gerçekleşti, toplam 16,2 TWh takas edildi, saatlik ortalama ~1.850 MWh. GİP ağırlıklı ortalama fiyatı (VWAP) 2.603 TL/MWh — PTF ortalamasının sadece 17 TL altında. Ortalamada küçük görünse de saatlik ve dakikalık seviyede GİP-PTF yayılması çok daha büyüktür; ticari fırsatın asıl kaynağıdır.
3. Dengeleme Güç Piyasası (DGP) — TEİAŞ'ın gerçek-zamanlı aracı
Zaman dilimi: Gerçek zamanlı. Teslim saati içinde YAL (Yük Alma) ve YAT (Yük Atma) talimatları 15 dakika içinde cevap verebilen birimlere verilir.
Nasıl çalışır: TEİAŞ, sistemde anlık açık (frekans düşüyor) ya da fazla (frekans yükseliyor) gördüğünde, DGP'ye kayıtlı katılımcılara talimatlar gönderir. Talimat karşılığı olarak Sistem Marjinal Fiyatı (SMF) oluşur:
- Sistem açıktaysa (YAL talimatı yollanıyor): SMF = kabul edilen en yüksek YAL teklif fiyatı
- Sistem fazladaysa (YAT talimatı yollanıyor): SMF = kabul edilen en düşük YAT teklif fiyatı
- Sistem dengedeyse: SMF = o saatin Gün Öncesi Fiyatına eşittir
2025 rakamları: 2025 SMF ortalaması 2.525,6 TL/MWh; PTF'den ortalama 83 TL daha düşük. Bu, sistemin 2025 genelinde hafif fazladada olduğunu gösterir (yüksek yenilenebilir + düşen talep). SMF-PTF farkı, dengesizlik maliyeti formülünün ana girdilerinden biridir.
4. Yan Hizmetler Piyasası — Frekans kontrolü ve gerilim
Kapsam: Primer frekans kontrolü (PFK), Sekonder frekans kontrolü (SFK), reaktif güç kontrolü, talep tarafı katılımı. TEİAŞ tarafından belirlenen teknik şartnamelere uyan santraller katılabilir.
Nasıl çalışır: Primer frekans kontrolü zorunludur (±200 mHz frekans sapmasında otomatik tepki); 30 MW üzeri lisanslı santraller yükümlüdür. Sekonder frekans kontrolü isteğe bağlıdır; seçilen birimler TEİAŞ'tan otomatik sinyal alır, aktif çıkış gücünü ±MAXC-MINC aralığında değiştirir.
Önemli: Yenilenebilir santraller (RES, GES) teknik olarak frekans kontrolüne katılabilir ancak bu çoğu zaman sertifikasyon ve fiziksel upgrade gerektirir. Depolamalı santraller ve batarya sistemleri için yan hizmetler güçlü bir gelir kaynağıdır.
Fiyat hiyerarşisi: PTF, SMF, SGÖF, KPTF, NPTF
Türkiye piyasasında beş farklı fiyat kavramı kullanılır; yanlış kullanım sık hata kaynağıdır. Kısa açıklama:
- PTF (Piyasa Takas Fiyatı): Konuşma dilinde "GÖP fiyatı". EPİAŞ tarafından yayımlanan referans fiyat.
- KPTF (Kısıtsız PTF): GÖP eşleşmesi sonrası iletim kısıtları uygulanmadan oluşan fiyat. Teorik "ideal" piyasa fiyatıdır.
- NPTF (Nihai PTF): İletim kısıtları dikkate alındıktan sonraki fiyat. Uzlaştırmada kullanılan fiyattır. Çoğu saat KPTF = NPTF; büyük sistem kısıtlarında farklıdır.
- SGÖF (Sistem Gün Öncesi Fiyatı): Uzlaştırma dönemi için TEİAŞ'ın sistemle ilişkili hesaplamalarında kullanılan gün öncesi fiyat. Pratikte NPTF ile eşit.
- SMF (Sistem Marjinal Fiyatı): DGP sonrası, dengeleme talimatlarına bağlı oluşan fiyat. Dengesizlik hesaplamasının ikinci ayağı.
Pratik kural: reklam için "PTF" yeterli, mühendislik için her saat NPTF, SGÖF ve SMF birlikte kullanılır. OptiGren karar motorunda üç değer de ayrı birer özelliktir.
Dengesizlik maliyeti mekaniği — piyasanın matematiksel kalbi
Bir piyasa katılımcısının Enerji Dengesizlik Tutarı (EDT), Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği Madde 110 uyarınca şu formülle hesaplanır:
EDT = Σh [ EDM(−)h × MAX(PTFh, SMFh) × k + EDM(+)h × MIN(PTFh, SMFh) × l ]
Burada:
- EDM(−): Sistemden alınan enerji miktarı (eksik üretim — santral sisteme borçludur, piyasadan alır)
- EDM(+): Sisteme satılan enerji miktarı (fazla üretim — santral sisteme alacaklıdır, piyasaya verir)
- k: negatif dengesizlik ceza katsayısı (EPDK belirler; sapma yönü sistemin yönüyle aynı ise %6, ters ise %3)
- l: pozitif dengesizlik ceza katsayısı (aynı iki seviyeli yapı — aynı yön %6, ters yön %3)
Bu formülün pratik anlamı: Eksik ürettiğinizde — sistemden almak zorunda kaldığınızda — piyasanın en pahalı fiyatından alırsınız. Fazla ürettiğinizde — sisteme verdiğinizde — piyasanın en ucuz fiyatından satarsınız. Her iki yönde de kayıptır. Formül, katılımcıları GÖP taahhüdünü tam tutturmaya matematiksel olarak zorlar.
2025'te gözlemlediğimiz 220 MW kurulu güçteki bir YEKDEM dışı RES portföyünde dengesizlik maliyeti gros gelirin %19-26 bandında (ağırlıklı ortalama %22,6) gerçekleşti — yıllık 1.254 milyon TL gros gelirli bu portföyde toplam ~284 milyon TL dengesizlik yükü. Operasyonel optimizasyon bu kalemi %38 azalttı. Detaylı analiz: GİP'te Dengesizlik Maliyetini %35-%41 Azaltmanın 5 Yolu.
YEKDEM — yenilenebilir santraller için özel destek
YEKDEM (Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması) 2005 yılında 5346 sayılı Kanunla kuruldu. USD bazlı sabit bir taban fiyat üzerinden, yenilenebilir santrallerin 10 yıl boyunca piyasadaki fiyat dalgalanmalarından etkilenmeden gelir elde etmesini sağlar.
USD bazlı orijinal taban fiyatlar (5346):
- Rüzgâr: 7,3 cent/kWh
- Güneş: 13,3 cent/kWh
- Hidroelektrik: 7,3 cent/kWh
- Jeotermal: 10,5 cent/kWh
- Biyokütle: 13,3 cent/kWh
Nasıl uzlaştırılır: Santralin tüm üretimi YEKDEM portföyüne aktarılır. EPİAŞ aylık uzlaştırma yapar: portföyün USD gelir karşılığı, aylık TL bazlı bir birim maliyete dönüştürülür. Bu bedel, tüm tüketicilere elektrik faturalarına ayrı kalem olarak yansıtılır.
2025 aylık YEKDEM birim maliyeti (RDS kayıtlarına göre):
2025 ortalama YEKDEM birim maliyeti 2.213 TL/MWh, piyasa PTF ortalaması 2.620 TL'nin altında. Bu, YEKDEM'li santrallerin piyasa PTF'sinden daha düşük ortalama fiyat gördüğünü gösterir; ancak bu, piyasa volatilitesinden korunma karşılığında kabul edilen "sigorta primi"dir.
YEKDEM'in geleceği: Mekanizma yeni santraller için kapalı. Bunun yerine:
- YEKA ihaleleri: Devletin belirlediği sahalar için rekabetçi ihale; kazanan tipik olarak 15 yıllık alım garantisi alır (ihale şartnamesine göre değişir).
- YEK-G (Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgeleri): İhracat ve kurumsal alıcılar için yeşil sertifika piyasası.
- Doğrudan piyasa (merchant) satış: Herhangi bir garanti olmaksızın PTF'den satış. Operasyonel optimizasyon kritik hale gelir.
Hibrit (üretim + depolama) modeli
2024 Depolama Yönetmeliği güncellemesi ile birlikte, YEKA ve yeni YEKDEM-dışı santrallerin büyük bölümü hibrit konfigürasyonda planlanıyor: üretim + batarya. Bu tesisler ördek eğrisinin tepe-dip farkını doğrudan cirolaştırır. 2025'te 12:00 dipi ortalama 1.501 TL ile 19:00 zirvesi ortalama 3.246 TL arasındaki ~1.700 TL/MWh fark, günlük arbitraj döngülerine çevrilebilir. OptiGren modüllerinin hepsi "batarya entegre optimizasyon" modunda çalışır; ayrı entegrasyon gerekmez — şarj-deşarj kararı, GÖP/GİP tekliflerinin ayrılmaz bir parçası olarak aynı optimizasyon probleminde çözülür.
Detaylı gelir analizi: Yenilenebilir Enerji Santrali Geliri Nasıl Hesaplanır? (OptiGren Yöntemi).
Toplayıcılık — 2025'in yapısal değişikliği
1 Ocak 2025'te yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği ile piyasaya yeni bir aktör girdi: toplayıcı. Bir toplayıcı, birden fazla şebeke kullanıcısının (üretim ve/veya tüketim tesisi sahibinin) üretim ve tüketimlerini birleştirerek piyasada faaliyet gösterir.
Kimler toplayıcı olabilir: Toplayıcı lisansı veya lisansına derc edilmiş tedarik lisansı sahibi tüzel kişiler.
Portföy limitleri:
- Lisanslı üretim tesislerinin toplam kurulu gücü 2.000 MW'a kadar
- Lisanssız üretim tesislerinin toplam kurulu gücü 500 MW'a kadar
- 100 MW altındaki lisanslı üretim tesisleri portföye dahil edilebilir
Ne sağlar:
- Ölçek avantajı: Tek başına dengeleme maliyetini karşılamayan küçük santraller, portföy içi netleme ile kayıpları azaltır.
- Operasyonel yük paylaşımı: Küçük santrallerin 7/24 bir enerji ticaret operasyonu kurması ekonomik değil; toplayıcı bunu tek bir operasyon olarak yönetir.
- Yan hizmetler ve DGP'ye erişim: 30 MW altı santraller toplayıcı portföyünde yan hizmetlere katılabilir.
Sonuç: 2026'dan itibaren 10-50 MW arası santraller çoğunlukla toplayıcılar aracılığıyla piyasada görünecek. Büyük portföy sahipleri ise kendi trading masalarını tutmaya devam edecek.
2025'te Türkiye enerji mix'i — sayılarla
Türkiye'nin 2025 resmî toplam elektrik üretimi ETKB'ye göre ~362,9 TWh. Aşağıdaki kırılım ve tüm blog verileri iletim şebekesine enjekte edilen 322,5 TWh üzerinden — EPİAŞ Şeffaflık Platformu kayıtları. Aradaki ~40 TWh fark büyük oranda dağıtım seviyesi güneş + çatı GES + lisanssız üretimden gelir. Kaynak bazında iletim seviyesi kırılımı:
Not: Güneş rakamı yalnızca iletim şebekesine bağlı (lisanslı) GES santrallerini içerir. Dağıtım şebekesine bağlı ve çatı GES'ler bu toplamda yer almaz; ETKB'nin resmî Türkiye toplam üretimi (~362,9 TWh) ile aradaki ~40 TWh fark neredeyse tamamen bu dağıtım seviyesi güneş üretiminden kaynaklanır.
Yenilenebilir payı (rüzgar + güneş + hidro) aylık bazda %24 ile %44 arasında dalgalanır:
2025'te Türkiye net ihracatçı oldu (ithalat − ihracat = −2 TWh, yani 2 TWh net ihracat). Bu, yıl genelinde üretim kapasitesinin tüketimi aştığı ve sistem marjinal fiyatının düşme eğiliminde olduğunun bir göstergesidir. PTF-SMF spread'inin negatif olduğu (SMF < PTF) günler, sistem fazlalığına işaret eder.
Bir santral operatörünün günlük takvimi (teslim günü için)
Santral operatörü için piyasada geçen "bir gün" aslında iki takvim gününe yayılır. D günü için operasyonlar, D-1 günü sabah başlar ve D günü sona erer:
D-1 (teslim gününden önceki gün)
- Sabah (08:00–12:00): NWP (sayısal hava tahmini) modelleri D günü için güncel tahminleri yayımlar; üretim tahmini hesaplanır. OptiGren Çekirdek gibi sistemler risk-ayarlı teklif stratejisi üretir — saatlik, blok ve esnek tekliflerin son hâli kurulur.
- 12:30: GÖP teklif kapanışı. Bu saatten sonra teklif verilemez.
- 12:30–13:00: EPİAŞ teminat kontrolü ve teklif doğrulaması yapar.
- 13:00–13:30: Optimizasyon aracı ile saatlik PTF ve eşleşme miktarları hesaplanır.
- 13:30–14:00: Katılımcılara ticari işlem onayları bildirilir; itiraz süresi.
- 14:00: D günü için 24 saatlik PTF ve eşleşmeler nihai olarak duyurulur.
- 18:00: GİP'te D günü kontratları açılır. Her teslim saati için fiziksel teslimattan 60 dakika öncesine kadar sürekli teklif verilip güncellenebilir.
D (teslim günü)
- 00:00 itibariyle: D günü teslim saatleri başlar. Her saatin 60 dakika öncesine kadar GİP'te pozisyon güncellenebilir.
- Sürekli (D günü boyunca):
- Üretim tahmini revizyonu gelir → GİP pozisyonu güncellenir
- Rakip davranışı değişir → GİP fiyat yönü değişir → aksiyon zamanlaması güncellenir
- DGP talimatları yollanır → yan hizmet sağlayan santraller tepki verir
- Teslim saati: Santral üretir. TEİAŞ sayaç verisiyle gerçek üretim ölçülür.
- Teslim saati sonrası: Uzlaştırma verileri hesaplanır. Dengesizlik miktarı ve maliyeti belirlenir.
D+M gün sonrası
- Aylık: YEKDEM portföyüne dahilse, aylık uzlaştırma yapılır. Faturalama ve ödeme periyodu başlar.
Bu sürecin tamamı 24 saatte yaklaşık 144 karar demek: 24 teslim saat × ortalama 6 yeniden değerleme (GÖP tahmin + 5 GİP revizyon). İnsan operatör için sürdürülebilir değil — özellikle gece saatlerinde. Bu, otonom karar motorlarının değer yaratma zeminidir.
Sık sorulan sorular
Türkiye elektrik piyasasını kim yönetir?
Üç kurum ortak yönetir: EPDK (Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu) regülatör ve kural koyucudur. EPİAŞ toptan piyasa işletmecisidir — Gün Öncesi, Gün İçi, Vadeli Piyasa ve uzlaştırmayı yürütür. TEİAŞ iletim şebekesi işletmecisidir ve Dengeleme Güç Piyasası ile Yan Hizmetler Piyasası'nı yürütür. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı üst politika belirleyicidir (YEKA, YEKDEM düzenlemeleri).
GÖP, GİP, DGP farkı nedir?
GÖP (Gün Öncesi): bir gün öncesinden saatlik alım-satım, her saat için tek bir PTF oluşur. GİP (Gün İçi): teslim saatinin 60 dakika öncesine kadar sürekli ticaret, her eşleşme kendi fiyatından uzlaşır. DGP (Dengeleme Güç Piyasası): TEİAŞ işletir; anlık dengesizlikleri 15 dakika içinde kapatan YAL/YAT talimatlarıyla çalışır. SMF burada oluşur. Üçü aynı teslim saati için farklı zamanlarda çalışan, iç içe piyasalardır.
PTF nedir, nasıl hesaplanır?
PTF (Piyasa Takas Fiyatı), EPİAŞ tarafından işletilen Gün Öncesi Piyasası'nda alım-satım tekliflerinin eşleştirilmesi sonucu her saat için belirlenen tek referans fiyattır. Teklifler teslim günü öncesi 12:30'a kadar toplanır; 12:30–13:30 arası teminat kontrolü + optimizasyon ile KPTF (Kısıtsız PTF) ve iletim kısıtları sonrası NPTF (Nihai PTF) hesaplanır; 13:30'da ticari işlem onayları bildirilir, 14:00'a kadar itiraz süresi vardır; 14:00'da ertesi günün 24 saatine ait fiyatlar nihai olarak duyurulur. Uzlaştırmada NPTF kullanılır. 2025 Türkiye ortalaması 2.619,8 TL/MWh.
Dengesizlik maliyeti nasıl fiyatlanır?
Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği Madde 110 uyarınca: pozitif sapmada (fazla üretim) MIN(PTF, SMF) × l; negatif sapmada (eksik üretim) MAX(PTF, SMF) × k. k ve l, EPDK tarafından 0-1 arasında en az üç ay öncesinden duyurularak belirlenir. Her iki yönde de katılımcı için kayıp doğurur. Amaç, GÖP taahhüdüne tam uymaya yönlendirmektir.
YEKDEM mekanizması nasıl işler?
5346 sayılı Kanun kapsamında işler. Kayıtlı santralin tüm üretimi YEKDEM portföyüne aktarılır, USD bazlı taban fiyat üzerinden aylık uzlaştırılır. Saatlik karar verilmez. 2025 YEKDEM birim maliyeti Ocak 1.926 → Aralık 2.451 TL/MWh aralığında gerçekleşti; ortalama ~2.213 TL, 2025 ortalama PTF'sinin altında. Yeni santrallere kapalı; YEK-G ve YEKA ile değiştirilmekte.
Toplayıcılık (aggregator) nedir?
Toplayıcılık, bir tüzel kişinin birden fazla şebeke kullanıcısı adına piyasaya katılmasıdır. 6446 sayılı Kanun 12/A maddesi kapsamında, 17 Aralık 2024 tarihli yönetmelik ile 1 Ocak 2025'ten itibaren yürürlükte. Toplayıcı lisansı ile 2.000 MW lisanslı / 500 MW lisanssız üretim portföyü toplanabilir. Küçük santraller için ölçek avantajı; 100 MW altı tesisler için özellikle anlamlı.
Yenilenebilir santral Türkiye piyasasında nasıl gelir elde eder?
Dört ana kalem: (1) PTF satışı (GÖP üzerinden saatlik), (2) YEKDEM düzeltmesi (varsa aylık), (3) GİP net kârı (dengeleme + ticari), (4) dengesizlik maliyeti (eksi). Ek olarak (5) DGP ve (6) yan hizmetler (PFK/SFK) gelir kalemleri. 2025'te GES satış-ağırlıklı fiyatı 2.197 TL (piyasanın %16,1 altında), RES satış-ağırlıklı fiyatı 2.586 TL (piyasanın %1,3 altında). YEKDEM dışı santraller için operasyonel optimizasyon gelirin asıl belirleyicisidir. Detay: Santral geliri yazısı.
Türkiye 2025'te ne kadar elektrik üretti?
ETKB'nin resmî Türkiye toplam elektrik üretimi ~362,9 TWh. İletim şebekesine enjekte edilen üretim ise 322,5 TWh; aradaki ~40 TWh fark büyük oranda dağıtım seviyesi güneş + çatı GES + lisanssız üretimden gelir. İletim seviyesi kırılımı: Kömür 119,5 (%37), doğalgaz 78,4 (%24), hidro 57,2 (%18), rüzgâr 39,2 (%12), jeotermal+biyokütle 19,1 (%6), güneş (iletim) 7,7 (%2,4) TWh. Türkiye 2025'te 2 TWh net ihracatçı oldu. Yenilenebilir payı aylık %24 (Ekim) ile %44 (Mayıs) aralığında dalgalandı.
Santral operatörü olarak hangi piyasalarda faaliyet göstermeliyim?
Tümünde. GÖP ana gelir kaynağıdır. GİP'te gün içi sapmaları kapatmak ve ticari fırsatları yakalamak zorunludur — 220 MW RES portföyümüzde dengesizlik maliyeti gros gelirin %19-26 bandında gözlemlendi. DGP'ye dengeleme birimi olarak kayıtlı olup talimat karşılığı kazanç elde edilir. Yan hizmetler teknik sertifikasyon gerektirir ama yüksek marjlıdır. Üçünü tek bir optimizasyon probleminde ele almak, kazancı maksimize eder.
Hibrit santral (üretim + batarya) için piyasa katılımı nasıl değişir?
Hibrit santral GÖP + GİP + DGP'de bir arada hareket edebilir; batarya şarj-deşarjı ayrı bir piyasa aktörü değildir, aynı portföyün bir parçasıdır. OptiGren karar motorunun hepsi "batarya entegre optimizasyon" modunda çalışır: ördek eğrisinin öğle dipi (12:00 ≈ 1.501 TL) ile akşam zirvesi (19:00 ≈ 3.246 TL) arasındaki ~1.700 TL/MWh farkı günlük arbitraj döngülerine çevirir. Ayrıca yan hizmetler piyasasında bataryalar yüksek marjla aktif rol oynayabilir.
Grentis fiyatlandırması nasıl işliyor?
Evet, liste fiyatlarımız var ve şeffaftır. Toplam ücret; santral sayısı, toplam kurulu güç ve seçilen modüllere (OptiGren Çekirdek / Esnek / Kovan, IntraGren Radar / Otopilot) göre bu liste fiyatları üzerinden hesaplanır. Portföyünüze özel net teklifi backtest veya demo talebi sonrasında 48 saat içinde paylaşıyoruz.
Kaynaklar ve mevzuat referansları
Yasal dayanaklar: 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (14/3/2013); 5346 sayılı
Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun
(10/5/2005); Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (Madde 109, 110); Elektrik
Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği (17/12/2024, RG sayı 32755); Elektrik Piyasası
Lisans Yönetmeliği; Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği; Elektrik Piyasasında Depolama
Faaliyetleri Yönetmeliği (9/5/2021, son değişiklik 21/1/2025).
Veri kaynakları: 2025 PTF, SMF, KGÜP, üretim kaynak kırılımı, GİP işlem hacmi
ve yenilenebilir KGÜP-gerçekleşen sapma verileri EPİAŞ Şeffaflık Platformu'ndan; Grentis
veri altyapısında 2025 takvim yılı için toplulaştırılmıştır.
Resmî platformlar: epias.com.tr — piyasa işletmecisi. seffaflik.epias.com.tr
— piyasa verileri. epdk.gov.tr — regülatör. teias.gov.tr — iletim işletmecisi.