2016'da şebekeye bağlanmış 48 MW'lık bir rüzgâr santralini düşünün. On yıl boyunca USD'ye endeksli, garantili bir tabana yaslanarak üretti; fiyat düşse de yükselse de zemini belliydi. Bu yaz o pencere doldu. Bugün ürettiği ilk megavatsaati doğrudan piyasaya, o saatin PTF'sine teslim ediyor — artık garanti yok, çıplak piyasa var. (Örnek anonimdir.)
YEKDEM'in on yıllık desteği tek bir santral için değil, bir kohort için kapanıyor: 2015-2020 arasında devreye giren geniş bir santral kohortu 2025-2030 arasında dalga halinde merchant'a geçiyor. Ve zamanlama acımasız — tam da PTF'nin çöktüğü bir döneme denk geldi. Bu yazı, YEKDEM'in nasıl işlediğini tekrar anlatmıyor (onu piyasa rehberimizde bulabilirsiniz); onun bittiği yerden başlıyor: gelir uçurumu ne kadar, hangi santral daha kırılgan, ve merchant'ta ayakta kalmanın savunma haritası ne?
1) YEKDEM penceresi neden tam şimdi kapanıyor?
YEKDEM desteği, devreye giriş tarihinden itibaren 10 yıl sürer. 18 Mayıs 2005 ile 31 Aralık 2020 arasında devreye giren lisanslı santraller bu pencereden yararlandı. Basit aritmetik: 2015'te bağlanan bir santralin penceresi 2025'te, 2018'de bağlananın 2028'de, 2020'de bağlananın 2030'da doluyor. Türkiye'nin yenilenebilir kurulumu tam olarak 2015-2020 arasında hızlandığı için, şimdi bir çıkış dalgası başlıyor — her yıl yeni bir kohort garanti çatısından merchant'a iniyor.
Yeni santraller için mekanizma zaten kapalı; onların yolu YEKA ihaleleri, YEK-G ve doğrudan piyasa. Ama asıl mesele, on yıl garanti altında yaşamış olgun santrallerin bir anda piyasa oynaklığıyla yüzleşmesi — hele ki bu geçiş, PTF'nin dibe vurduğu bir döneme denk geldiğinde.
2) YEKDEM sonrası piyasa satışı (“çıplak merchant”) ne demek?
YEKDEM'de gelir denklemi sadeydi: üret, garantili tabandan uzlaş. Merchant'ta denklem değişiyor ve genişliyor: gelir = PTF satışı + GİP kazancı − dengesizlik ± DGP/yan hizmet. Artık her saat bir karar; her sapma bir maliyet. Dengeleme sorumluluğu doğrudan santralin üzerinde — taahhüdüyle gerçekleşen üretim arasındaki fark Madde 110 uyarınca fiyatlanıyor. YEKDEM'in "her saat kritik değil" dünyasından, her saatin kritik olduğu bir dünyaya geçiş bu.
3) Gelir uçurumu — iniş pisti
Sayılara gelelim, çünkü asıl hikâye orada. 2025'te YEKDEM'in ortalama birim maliyeti ~2.213 TL/MWh'lik garantili bir zemindi (çıkış yapan 2005-2020 kohortunun Tablo I tarifeleri USD-endeksliydi: rüzgâr ve hidro 7,3, güneş 13,3 cent/kWh). Aynı yıl merchant tarafında iş fena değildi: EPİAŞ verisiyle 2025 ortalama PTF 2.620 TL, güneş capture price 2.180 TL, rüzgâr 2.585 TL. Yani 2025'te YEKDEM'den çıkmak, özellikle rüzgâr için, katlanılabilir bir karardı.
2026 tabloyu alt üst etti. İlk yarıda ortalama PTF 1.555 TL'ye (−%41) indi; ama asıl darbe capture tarafında. Güneş capture'ı 1.021 TL'ye çakıldı (PTF'nin −%34,4 altında), çünkü öğle güneş bolluğu tam da GES'in ürettiği saatleri dibe çekiyor. Garanti zeminden (2.213 TL) merchant gerçeğine (1.021 TL) düşen bir GES için bu, ~%54'lük bir gelir uçurumu. Rüzgâr ise şaşırtıcı biçimde dayanıklı: akşam ağırlıklı üretimi sayesinde 2026 capture'ı 1.748 TL, PTF'nin bile +%12,4 üstünde.
4) Segment — santral yaşı: YEKDEM'i biten vs hiç almamış
Merchant'a geçiş, santralin geçmişine göre farklı bir psikoloji taşıyor. YEKDEM'i biten olgun santral on yıl garantiyle yaşadı; amortismanı büyük ölçüde ilerledi ama operasyonel olarak "her saat piyasayı yönetme" kasını hiç çalıştırmadı. Yeni veya YEKA santrali ise baştan merchant/PPA mantığıyla tasarlandı; dengesizlik yönetimi ve hedge onun için doğal. İki grup aynı merchant dünyasına giriyor ama farklı hazırlıkla — ve olgun santralin en büyük riski, garanti alışkanlığını merchant'a taşımaya çalışmak.
5) Segment — teknoloji: RES / GES / Hidro merchant dayanıklılığı
Yukarıdaki veri en net dersi burada veriyor: teknoloji, merchant dayanıklılığını belirliyor. GES en kırılgan çünkü ürettiği saat (öğle) tam da güneş bolluğunun fiyatı dibe çektiği saat — capture erozyonu 2025'te −%16,8 iken 2026 ilk yarısında −%34,4'e çıktı. RES akşam ağırlıklı ürettiği için görece korundu, hatta 2026'da PTF'nin üstünde capture gördü. Hidro ise esneklik ve depolamayla üretimini pahalı saatlere kaydırabildiği ölçüde en dayanıklı konumda.
6) Lisanssız GES 10 yılını doldurunca YEKDEM sonrası taban fiyat ne olur?
Merchant araç seti lisans tipine göre değişiyor. Lisanslı santral DGP ve yan hizmetlere erişebilir, EPİAŞ Vadeli Elektrik Piyasası'nda (VEP) muhatap olur, kurumsal PPA imzalayabilir; primer frekans kontrolü başta olmak üzere yan hizmet yükümlülükleri de bu tarafta devreye girer. Lisanssız üretici için ise tek başına merchant'ta ayakta durmak zor; asıl yol toplayıcılık. Küçük santralin dengesizliğini ve piyasa erişimini havuz taşır — bunu toplayıcılık rehberimizde detaylandırdık.
7) YEK-G — yeşil sertifika: küçük ama gerçek bir prim
Merchant gelirine eklenebilecek bir katman YEK-G (Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgesi): üretilen her MWh için ihraç edilen, kurumsal yeşil tüketime satılabilen bir sertifika (üretim döneminden itibaren 12 ay geçerli). Beklentiyi doğru kuralım: 2025'te organize YEK-G piyasasında aylık ağırlıklı ortalama fiyat en yüksek ~7,5 TL/MWh (Şubat) oldu ve yıllık işlem hacmi ~10,9 milyon TL'de kaldı — piyasa henüz küçük. Yani YEK-G merchant gelirine küçük bir yeşil prim ekler; kurumsal alıcının yeşil talebiyle değeri artabilir, ama tek başına bir gelir kurtarıcısı değildir. Güncel fiyat ve hacim için EPİAŞ YEK-G piyasası verisi esas alınmalıdır.
8) PPA — kurumsal offtake: en güçlü taban, ama gelişmekte
Merchant oynaklığına karşı en güçlü savunma bir alım anlaşması (PPA) ile geliri tabanlamaktır. Türkiye'de kurumsal PPA yapıları serbest tüketici limitinin düşmesiyle gelişiyor; özellikle yüksek tüketimli sanayi tesislerine yakın onsite/near-site fiziksel modeller yaygınlaşıyor. Sanal (finansal) PPA çerçevesi ise henüz olgunlaşma aşamasında. Kritik bir nüans: fiziksel PPA imzalayan santral dahi dengeleme sorumluluğunu genelde üstünde taşımaya devam eder — yani PPA geliri tabanlar ama dengesizlik yönetimi ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Somut yapı için güncel EPDK düzenlemeleri ve hukuki danışmanlık esastır (çerçeve mid-2026 itibarıyla evriliyor).
9) Hedge — VEP vadeli kontratlar
PPA'ya erişemeyen santral için köprü çözüm, EPİAŞ Vadeli Elektrik Piyasası'ndaki (VEP) ay/çeyrek vadeli kontratlarla capture price tabanını kısmen sabitlemektir. Spot fiyatın düşük göründüğü dönemde vadeli pozisyonla akşam saatlerini bağlamak, çöküş senaryosunda anlamlı bir savunma sağlar. Bu mekanizmayı PTF çöküşü yazımızda capture savunması bağlamında ele almıştık.
10) Merchant geçiş playbook'u
Garanti çatısından çıkan bir santralin operasyonel hazırlığı beş katmanda toplanıyor: (1) dengeleme ve uzlaştırma sorumluluğunu kurmak, (2) gün-öncesi PTF/GÖP tahmin altyapısı, (3) gün-içi otonom teklif ve fiyat-yön yönetimi, (4) hedge/PPA/YEK-G ile bir gelir tabanı, ve (5) capture price savunması — üretimi mümkün olduğunca pahalı saatlere kaydırmak. Bu katmanların hiçbiri YEKDEM garantisinin yerini tek başına tutmaz; ama birlikte, merchant'ı yönetilebilir kılar.
11) Merchant gelir simülasyonu = ücretsiz backtest
"Garanti gitti, peki merchant'ta ne kazanırım?" sorusunun tek dürüst cevabı, o santralin gerçek üretim profilini gerçek piyasa fiyatlarına koymaktır. Backtest tam olarak bunu yapıyor: YEKDEM sonrası ilk 12 ayın merchant gelirini — PTF satışı, gün-içi kazanç, dengesizlik, yan hizmet — gerçek EPİAŞ verisiyle simüle ediyor. Kurulum yok, veri yükleme yok; santral adı ve EPİAŞ kaydı yeterli.
Sık sorulan sorular
YEKDEM süresi ne zaman doluyor ve nasıl hesaplanır?
YEKDEM desteği devreye giriş tarihinden itibaren 10 yıldır. 18 Mayıs 2005 – 31 Aralık 2020 arasında devreye giren lisanslı santraller bu 10 yıllık pencereden yararlanır; dolayısıyla 2015-2020 arasında bağlanan santraller için pencere 2025-2030 arasında bir dalga halinde kapanıyor. Süre dolunca santral doğrudan piyasa (merchant) satışına geçer.
YEKDEM bitince gelirim ne kadar düşer?
2025'te YEKDEM ortalama birim maliyeti ~2.213 TL/MWh garantili bir zemindi. EPİAŞ verisiyle 2026 ilk yarısında güneş (GES) merchant capture price'ı 1.021 TL/MWh'a, rüzgâr (RES) 1.748 TL/MWh'a düştü — çünkü ortalama PTF 2.620'den 1.555 TL'ye indi. Yani garanti zeminden çıkan bir GES, merchant'ta ~%54 daha düşük gelirle karşılaşabiliyor; RES çok daha dayanıklı.
Lisanssız GES'im 10 yılını doldurdu — çıplak PTF'den mi satacağım?
Hayır, artık tek seçenek çıplak PTF değil. 12 Haziran 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı 11415 (Resmî Gazete 33279) uyarınca, 10 yıllık YEKDEM'i dolan lisanssız tesisin saatlik mahsuplaşma sonrası sisteme verdiği ihtiyaç fazlası enerji, ilgili tesis tipinin güncel YEKDEM fiyatının %90'ından (iki haneye yuvarlı) alınır; ancak bu fiyat saatlik PTF'yi geçemez ve alım görevli tedarik şirketi (GTŞ) için zorunludur. Yani fiyat pratikte min(0,90 × YEKDEM; PTF)'dir. Dikkat: PTF tavanı güneşin ürettiği öğle saatlerinde bağladığından, bu taban bir GES için özellikle o saatlerde zayıflar. Düzenleme yalnızca lisanssız tesisleri kapsar; lisanslı santral çıplak merchant'a geçmeye devam eder.
Merchant'a geçince dengesizlikten kim sorumlu?
Merchant'a geçen santral dengeleme sorumluluğunu doğrudan üstlenir: taahhüdüyle gerçekleşen üretim arasındaki fark Madde 110 uyarınca fiyatlanır (fazla üretim iskontolu alacak, eksik üretim primli borç). YEKDEM'de bu risk büyük ölçüde örtülüydü; merchant'ta gün-öncesi tahmin ve gün-içi yönetim kritikleşir.
YEK-G nedir, merchant gelirime ne katar?
YEK-G (Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgesi), üretilen her MWh için ihraç edilen ve kurumsal yeşil tüketime satılabilen bir sertifikadır (üretim döneminden 12 ay geçerli). 2025'te organize YEK-G piyasasında aylık ağırlıklı ortalama fiyat en yüksek ~7,5 TL/MWh oldu, yıllık işlem hacmi ~10,9 milyon TL'de kaldı — yani merchant gelirine küçük bir yeşil prim ekler, tek başına bir gelir kurtarıcısı değildir. Güncel fiyat/hacim için EPİAŞ verisi esas alınmalıdır.
Türkiye'de kurumsal PPA imzalayabilir miyim?
Türkiye'de kurumsal PPA yapıları gelişmekte; serbest tüketici limitinin düşmesiyle üretici–tüketici ikili anlaşmaları (özellikle onsite/near-site fiziksel modeller) yaygınlaşıyor. Sanal/finansal PPA çerçevesi henüz olgunlaşma aşamasında. Fiziksel PPA imzalayan santral dahi dengeleme sorumluluğunu genelde üstünde taşır. Somut yapı için güncel EPDK düzenlemeleri ve hukuki danışmanlık esas alınmalıdır.
YEKDEM'den çıkan GES mi RES mi daha risk altında?
GES daha kırılgan: öğle güneş bolluğu fiyatı dibe çektiği için GES capture erozyonu 2025'te −%16,8 iken 2026 ilk yarısında −%34,4'e çıktı; merchant capture 1.021 TL'ye indi. RES ise akşam ağırlıklı üretimi sayesinde 2026'da PTF'nin bile üstünde capture gördü (+%12,4, 1.748 TL). Hidro, esneklik ve depolamayla kaydırma avantajı taşır.
Merchant gelir simülasyonu (backtest) nasıl çalışır?
Santralin 12 aylık geçmiş üretim profili ve konumu üzerinden, YEKDEM sonrası ilk yılın merchant gelirini (PTF satışı + gün-içi kazanç − dengesizlik ± yan hizmet) gerçek EPİAŞ fiyatlarıyla simüle ederiz. Kurulum veya veri yükleme gerektirmez.
Kaynaklar ve mevzuat
Veri: EPİAŞ Şeffaflık Platformu — saatlik PTF ve gerçek üretim (2025 tam yıl ve
2026 Ocak-Haziran). Capture price = Σ(PTF × üretim) ÷ Σ üretim, teknoloji bazında; sistem geneli
hesap, Grentis veri altyapısında yapıldı.
Mevzuat: 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kanunu — 10 yıllık destek süresi,
18 Mayıs 2005 – 31 Aralık 2020 devreye giriş kohortu (Tablo I: rüzgâr ve hidro 7,3, güneş 13,3
cent/kWh); 30 Nisan 2023 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı (No. 7189) — 1 Temmuz 2021 sonrası
işletmeye giren tesisler için TL uygulama fiyatı + USD-endeksli taban/tavan (güneşte taban
49,5 / tavan 60,5 USD/MWh; 67,5/82,5 USD/MWh deniz üstü rüzgâra aittir). YEK-G: organize
piyasada 2025 aylık ağırlıklı ortalama fiyat en yüksek ~7,5 TL/MWh (Şubat), yıllık işlem hacmi
~10,9 milyon TL; sertifika 12 ay geçerli. 12 Haziran 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı (No. 11415, Resmî Gazete 33279) — 10 yıllık YEKDEM'i dolan lisanssız tesisin ihtiyaç fazlası enerjisi, tesis tipi bazında güncel YEKDEM fiyatının %90'ından (saatlik PTF tavanlı, GTŞ alım yükümlülüğüyle) satın alınır. Kohort MW dağılımı ve güncel YEK-G/PPA parametreleri
için resmî kayıtlar esas alınmalıdır.
Resmî platformlar: epdk.gov.tr, seffaflik.epias.com.tr, epias.com.tr.
İlgili yazılar
- Yenilenebilir Santraller Zarar Ediyor: İşte Çözümler (PTF Çöküşü, DSKB, BESS, Toplayıcılık)
- Yenilenebilir Enerji Santrali Geliri Nasıl Hesaplanır? (OptiGren Yöntemi)
- Türkiye Elektrik Piyasası Tam Rehber 2026: GÖP, GİP, DGP, YEKDEM ve Toplayıcılık
- GİP'te Dengesizlik Maliyetini %35-%41 Azaltmanın 5 Yolu
- Toplayıcılık (Aggregator) Tam Rehberi 2026