Saat 12:29. Bir sonraki günün her saati için üretim beklentisi, fiyat senaryosu ve ticari risk tek bir teklif setine dönüşmek üzere. Bir dakika sonra kapı kapanacak; ardından teminat kontrolü, teklif doğrulama ve optimizasyon başlayacak. Gün Öncesi Piyasası, yarının elektrik planını bugün kurar.
Kaynak: EPİAŞ Gün Öncesi Piyasası — Süreçler. Teknik arıza hâlinde arıza prosedürleri uygulanabilir.
GÖP nedir?
GÖP'ün açılımı Gün Öncesi Piyasasıdır. Amaç, elektrik enerjisinin bir sonraki gün için organize, şeffaf ve merkezi bir eşleştirme sürecinde alınıp satılmasıdır. Üreticiler bekledikleri üretimi ve kabul edecekleri fiyatları; tüketim veya tedarik tarafı ise enerji talebini ve ödeme isteğini tekliflere dönüştürür.
GÖP sonucunda yalnızca fiyat oluşmaz. Hangi katılımcının hangi saatte ne kadar enerji alacağı veya satacağı da belirlenir. Bu sonuç, ertesi günün ticari planının ve daha sonra bildirilecek kesinleşmiş günlük üretim programının temel girdilerinden biridir.
Katılımcıların miktar, fiyat ve teklif yapısı tercihleri.
Doğrulanmış tekliflerin piyasa kuralları içinde birlikte değerlendirilmesi.
Her saat için piyasa takas fiyatı ve kabul edilen enerji miktarı.
GÖP takvimi: 12:30'dan 14:00'a
EPİAŞ'ın yayımladığı normal süreç, yalnızca doksan dakikalık bir hesaplamadan ibaret değildir. Tekliflerin kabulü, teminat kontrolü, doğrulama, optimizasyon, ticari işlem onayı ve itiraz adımları birbirine bağlıdır.
Bir sonraki güne ait GÖP teklifleri Piyasa İşletmecisine bildirilmiş olur.
Teminat kontrolü yapılır; bildirilen teklifler değerlendirilerek doğrulanır.
Onaylanan teklifler değerlendirilir; saatlik PTF ve takas miktarları belirlenir.
İşlem onayları bildirilir; itiraz süreci sonunda sonuçlar kesinleşir.
PTF nedir?
PTF, Piyasa Takas Fiyatıdır. Gün Öncesi Piyasasında her teslimat saati için alış ve satış tekliflerinin optimizasyon sürecinde değerlendirilmesiyle oluşan referans fiyattır. Aynı günün farklı saatlerinde üretim yapısı, tüketim beklentisi ve teklif eğrileri değiştiği için PTF de saatten saate değişebilir.
PTF'yi bir tahmin ekranındaki tek sayı gibi okumak yanıltıcıdır. Santral açısından asıl soru “yarının ortalama PTF'si kaç?” değil; “üretimimin yoğunlaştığı saatlerde hangi fiyatlar oluşabilir ve teklifim hangi senaryoda eşleşir?” olmalıdır.
PTF nasıl oluşur?
Doğrulanmış teklifler, EPİAŞ'ın PTF belirleme yönteminde tanımlanan optimizasyon yaklaşımıyla değerlendirilir. Basit anlatımla, kabul edilen alış ve satışların birlikte mümkün olduğu ve piyasa kurallarına uyduğu çözüm aranır. Sonuçta her saat için piyasa takas fiyatı ve miktarı belirlenir.
Katılımcı teklifleri + piyasa kuralları + teknik kısıtlar → saatlik PTF ve eşleşen miktar
PTF, herhangi bir üretim teknolojisinin maliyetine otomatik olarak eşit değildir. Fiyat, o saat için piyasaya sunulan alış ve satış tekliflerinin bütününden doğar. Bu nedenle talep, yenilenebilir üretim, termik kullanılabilirlik, hidro koşullar ve sınır ötesi akış beklentileri teklif davranışını değiştirerek PTF'yi etkileyebilir; fakat fiyatın resmî oluşum mekanizması teklif eşleştirmesidir.
Bir üretici GÖP teklifini nasıl düşünmeli?
İyi bir GÖP teklifi yalnızca “beklenen üretimi satmak” değildir. Üretim belirsizliği, fiyat dağılımı, sonraki GİP düzeltme imkânı ve DGP'de taşınacak dengesizlik riski birlikte ele alınmalıdır.
- Tek nokta tahmin yerine dağılım kullanın: Üretim ve fiyat için olası senaryoları görün.
- Capture price'ı izleyin: Santralin üretim ağırlıklı fiyatı, piyasa ortalamasından farklı olabilir.
- GİP esnekliğini fiyatlayın: GÖP'teki agresif pozisyonun gün içinde düzeltme maliyeti vardır.
- Portföy etkisini hesaplayın: Farklı üretim profilleri tek tek değil, net pozisyon üzerinden optimize edilmelidir.
- Teklifi operasyonla bağlayın: Bakım, arıza, rampa ve batarya kısıtları piyasa kararında görünmelidir.
GÖP, GİP ve DGP nasıl birbirine bağlanır?
GÖP: planı kurar
Bir sonraki günün temel ticari pozisyonu ve PTF burada oluşur. Karar, teslimattan önceki gün alınır.
GİP + DGP: planı günceller ve sistemi dengeler
GİP katılımcının pozisyonunu teslimata yaklaşırken düzeltmesini sağlar. DGP ise Sistem İşletmecisinin fiziksel denge ve kısıt yönetimi aracıdır.
Bu zincirin ekonomik sonucu şudur: GÖP'te verilen teklif, GİP ve DGP'den bağımsız değerlendirilemez. Ertesi gün beklenen revizyon maliyeti ve dengesizlik riski, bugünkü teklif kararının içinde olmalıdır.
Sık sorulan sorular
GÖP nedir?
GÖP, katılımcıların bir sonraki günün saatleri için elektrik alış ve satış tekliflerini sunduğu ve PTF'nin oluştuğu Gün Öncesi Piyasasıdır.
GÖP teklifleri ne zaman kapanır?
EPİAŞ'ın normal süreç takviminde bir sonraki güne ait teklifler her gün saat 12:30'a kadar bildirilir. Teknik arızalarda ilgili arıza prosedürü uygulanabilir.
PTF ne zaman belli olur?
Ticari işlem onayları saat 13:30'da bildirilir. İtirazların değerlendirilmesinden sonra ertesi günün fiyatları ve eşleşmeleri saat 14:00'da nihai olarak duyurulur.
PTF ile elektrik faturası aynı şey mi?
Hayır. PTF toptan Gün Öncesi Piyasasının saatlik takas fiyatıdır. Son kullanıcı tarifesi; enerji bedelinin yanında düzenlenen diğer maliyet ve bileşenleri içerir.
GÖP'te eşleşmeyen enerji ne olur?
Katılımcı gün içindeki pozisyonunu GİP ve ikili anlaşmalar gibi diğer mekanizmalarla yönetebilir. Gerçekleşen üretim ile kesinleşmiş program arasındaki fark ise uzlaştırma kurallarına tabidir.
Resmî kaynaklar
- EPİAŞ — Gün Öncesi Piyasası Süreçleri
- EPİAŞ — GÖP Genel Esaslar
- EPİAŞ — Gün Öncesi Elektrik Piyasası PTF Belirleme Yöntemi
- EPİAŞ — GÖP Uzlaştırma Süreci